In Madrid eindigt de nacht niet zozeer als dat hij uitdunt, en ergens rond drie of vier uur 's ochtends komen de menigte die de bars verlaat en de menigte die arriveert voor een vroeg ontbijt elkaar tegen over dezelfde kopjes dikke chocolade. Churros con chocolate is de maaltijd die die uren overbrugt: lange gefrituurde deegstokken en een kopje chocolade dik genoeg om een lepel rechtop te houden, zonder ceremonie besteld en staand of zittend gegeten, afhankelijk van de ruimte. Wat volgt is een oriënterende kaart van waar je het kunt vinden tussen middernacht en zonsopgang, ingedeeld per wijk, zodat je kunt plannen rond waar de avond je ook brengt.
Een korte opmerking over de woordenschat, omdat de menu's ervan uitgaan dat je het kent. Churros zijn de dunne, geribbelde, stervormige stokjes; porras zijn hun dikkere, zachtere, opgerolde neven, gebakken in een enkele lange spiraal en op bestelling gesneden. De meeste van de onderstaande plaatsen maken beide, en de chocolade die erbij komt is een drinkchocolade — dichter bij een warme vla dan bij warme cacao. De prijzen in de stad liggen in een smalle bandbreedte; een bord churros of porras met een kopje chocolade kost ongeveer €3–7, afhankelijk van de ruimte en de wijk.
De ankerpunten rond Sol en Plaza Mayor
De meeste eerste nachten in de stad eindigen op loopafstand van de Puerta del Sol, en dat geldt ook voor de meeste churro-overleveringen. Chocolatería San Ginés ligt in de Pasadizo de San Ginés, een betegelde doorgang van de Calle Arenal tussen Sol en de Ópera, en bakt er al sinds 1894. Het is een grote, multi-ruimte-instelling met marmeren tafels en groen houtwerk, al lang gewend aan drukte, reisgroepen en een gestage nachtelijke handel — het is waar nog steeds veel madrileños ervoor kiezen om een avondje uit te eindigen. Het accepteert geen reserveringen, dus een grote groep moet rekening houden met een wachtrij en ofwel in de kleine uurtjes komen of later terugkomen voor een kopje in de vroege ochtend zodra de drukte na middernacht is geluwd; churros of porras met chocolade kosten ongeveer €5–7. Het is toeristisch en er staan vaak rijen, maar het is ook oprecht de echte deal.
Een korte wandeling naar het zuiden, rond Plaza Mayor, zijn de opties klein en rustiger. Los Pinchitos is een piepkleine, traditionele bar-churrería op ongeveer vijftig passen van het plein, het soort plek gebouwd om aan de bar te staan of hooguit twee of drie te zitten. Het is snel, pretentieloos en goedkoop — ongeveer €3–5 — met vrijwel geen wachttijd, wat het de logische keuze maakt wanneer San Ginés overvol is en je alleen een bord en een kopje wilt voor je verder gaat. Dichtbij is Las Farolas een kleine lokale keten van churrerías-chocolaterías met meerdere centrale vestigingen, een ervan vlak bij Plaza Mayor, de meeste met een terras. Het heeft lange openingstijden en kan meestal een groep plaatsen, dus het werkt als een betrouwbaar alternatief wanneer de bekendere zalen vol zijn; reken op ongeveer €4–6.
Een paar minuten ten oosten van Sol, op de Plaza de Jacinto Benavente, is Maestro Churrero het praktische antwoord wanneer de groep groot is of gewoon wil zitten en blijven hangen. Het is een eeuwenoude churrería-chocolatería verspreid over een grote ruimte met veel terraszitplaatsen, en — ongebruikelijk voor deze handel — accepteert het reserveringen en bezorgt het zelfs. Als je met een groep reist en een gegarandeerde tafel wilt in plaats van een gedrang, dan is dit de plek om vooraf te reserveren; churros of porras met chocolade kosten ongeveer €4–6.
Callao en de straten naar het westen
Net ten noorden van Sol, rond Callao, belonen twee zalen de korte omweg. Chocolatería 1902, een blok van de pleinen van Callao, is een zitcafé dat al zo'n 120 jaar door dezelfde familie wordt gerund — het droeg lange tijd de naam Los Artesanos 1902, en het is één bedrijf, niet twee. Het kan gemakkelijk kleine tot middelgrote groepen aan en heeft meestal veel kortere wachttijden dan San Ginés, wat het een rustiger, zittend alternatief maakt op een paar minuten van de drukte; een bord met chocolade is ongeveer €4–6.
Iets verderop is Chocolatería Valor de café-tak van het chocoladehuis Valor, een Spaanse naam die al sinds 1881 chocolade maakt. Het is verspreid over drie verdiepingen, dus groepen kunnen gemakkelijk zitten, er is vrijwel geen deurbeleid, en de trekpleister is precies wat je van een chocolademaker verwacht: een betrouwbaar dikke, goed gemaakte kop, hier in een ruime centrale setting. Churros met chocolade kosten ongeveer €5–7. Beide zijn geschikt voor stellen en groepen; geen van beide heeft enige pretentie over wie er binnenkomt.
Rustigere zalen in de literaire wijk en Malasaña
Stap weg van de directe Sol-drukte en de sfeer wordt zachter. In de Barrio de las Letras, de oude literaire wijk van Cervantes en Lope de Vega, maakt Chocolat Madrid sinds 2003 dagelijks zijn eigen ambachtelijke chocolade ter plaatse. Het heeft een binnenruimte en een stoepterras, die samen plaats bieden aan een groep, en er is geen deurbeleid; dit is een rustigere, kwaliteitsgerichte stop voor wie liever de chocolade proeft dan in de rij staat voor de ansichtkaart. Reken op ongeveer €4–6.
Ten noorden van de Gran Vía, in Malasaña, leunt Churrería Madrid 1883 zwaar op erfgoed — het beweert de oudste churrería van de stad te zijn, opgericht in 1883 en gerund door vier generaties — terwijl het in een van de meest jeugdige, internationale wijken van de stad ligt. De ruimte is ruim en modern-traditioneel en kan groepen goed aan, dus het is geschikt voor een gemengd gezelschap dat door de Malasaña-bars trekt, evenals voor een vroeg ontbijt; een bord met chocolade is ongeveer €4–6. De twee zalen in dit paar liggen op loopafstand van het centrum, maar voelen merkbaar minder gehaast aan dan de Sol-instellingen.
Wijkchurrerías, weg van de drukte
Voor een idee van hoe de stad churros eet wanneer niemand kijkt, loop je naar de woonwijken. In de Barrio de Salamanca is La Antigua Churrería een echt lokaal — gezellig, klein, praktisch toeristenvrij — werkend met een familierecept dat ongeveer honderd jaar bewaard is, met porras waar vaste klanten speciaal voor komen. De grootte is het enige voorbehoud: het is geschikt voor een stel of een paar vrienden, maar krap voor een grote groep. De prijzen zijn aan de zachte kant, ongeveer €3–5, en de ruimte is het alledaagse Madrid-alternatief voor de doorgang van Arenal.
Chocolatería Tacita de Plata draagt een naam die Madrid al meer dan negentig jaar kent, met wortels die teruggaan tot rond 1900, en wordt geprezen door locals als een niet-San-Ginés klassieker. Het heeft centrale en zuidelijke locaties, biedt zowel traditionele bediening als afhaal, en is comfortabel voor kleine tot middelgrote groepen; net als La Antigua staat het vooral bekend om zijn porras. Een bord met chocolade kost ongeveer €3–5. Elk van deze is een goed ankerpunt als je avond buiten de directe oude stadskern doorbrengt en je liever niet terugkeert naar Sol.
Voor onderweg: afhaal voor zonsopgang
De meest oprechte churros van de stad zijn te vinden op een plek waar je niet kunt zitten. Churrería Santa Ana is een ouderwetse, cash-and-carry-zaak die om 5 uur 's ochtends opengaat en alleen afhaal aanbiedt — er zijn geen tafels, dus een groep koopt papieren zakken met churros of porras om al lopend te eten, niet om neer te strijken. Het is een stop voor puristen, gebouwd voor de echte kroegtijgers en de vroegste werkers, en het is goed om vooraf te weten waar je aan begint voordat je met een gezelschap arriveert dat verwacht te kunnen zitten: je staat op de stoep, en het helpt om muntgeld bij de hand te hebben. Reken op ongeveer €3–5. Bekeken op zijn eigen voorwaarden — een warme zak bij zonsopgang op weg naar huis — is het een van de meest gedenkwaardige manieren om de nacht af te sluiten.
De deur lezen, en de plek afstemmen op je gezelschap
Het handige om te weten is dat churrerías in nachtclubzin vrijwel geen deurbeleid hebben: om 4 uur 's ochtends beoordeelt niemand je schoenen. De echte variabele is ruimte. Met z'n tweeën of driëen werkt het overal, en de kleine zalen — Los Pinchitos, La Antigua Churrería — zijn vaak het prettigst. Voor grotere groepen verandert de rekensom: Maestro Churrero neemt reserveringen aan en heeft ruimte over; Chocolatería Valor's drie verdiepingen, de terrassen van Las Farolas en het café van Chocolatería 1902 bieden allemaal plek zonder gedoe; en Churrería Santa Ana is alleen afhaal, dus iedereen eet onderweg. San Ginés kan een menigte aan, maar laat je in de rij staan voor het voorrecht. Dit gaat allemaal niet over exclusiviteit — het gaat er simpelweg om of er een tafel vrij is als je aankomt.
Je churrosroute plannen
Timing. Het tijdvenster dat dit artikel zijn titel geeft, is echt. Veel churrerías zijn laat open of gaan weer open voor de vroege ochtendhandel, en een paar — Santa Ana om 5 uur, voorop — zijn er speciaal voor gebouwd. Als je het volledige nachtelijke ritueel wilt, richt je dan op ergens tussen ongeveer 2 uur en 6 uur 's ochtends; als je liever de rijen overslaat, is een gewone kop halverwege de ochtend in de rustigere zalen net zo authentiek en veel rustiger.
Verplaatsen. Alles in de eerste vier secties ligt binnen loopafstand rond Sol, Callao, Plaza Mayor, de literaire wijk en Malasaña — je kunt er op een avond meerdere combineren. De metro stopt in de kleine uurtjes (ruwweg van 1.30 uur tot ongeveer 6 uur 's ochtends), dus tussen die tijden ben je aangewezen op de búho-nachtbussen, die uitwaaieren vanaf Plaza de Cibeles, of op taxi's, die in de rij staan bij Sol en de belangrijkste pleinen. De suggesties in Salamanca en het zuiden bereik je beter met een kort taxiritje dan op vermoeide voeten.
Contant geld. Pinnen wordt geaccepteerd bij de grotere cafés, maar de kleinste zaken — en met name afhaal-only Santa Ana — zijn het gelukkigst met contant geld, dus neem wat muntgeld mee voor de eenvoudige stops.
Budget. Reken op €3–7 per persoon voor een bord churros of porras met chocolade, over de hele lijst; twee personen geven zelden meer dan €15 uit, zelfs in de drukste zaken. Het blijft een van de minst dure, echt traditionele dingen die je 's nachts in de stad kunt doen.
Overnachten. Jezelf baseren rond Sol, Ópera, de literaire wijk of Malasaña plaatst de meeste plekken binnen loopafstand, wat ertoe doet zodra de metro sluit; start een hotelzoektocht voor Madrid in die centrale wijken als late churros deel uitmaken van het plan. Voor het bredere plaatje — wat te zien, eten en doen in deze late uurtjes — biedt de Madrid-gids de context, en deze churrosroute past mooi aan het einde van bijna elke avond die hij beschrijft.